Antonio Arzak

I

II

onela mintzatu zan agure tristia: Aingeruak ekarri dute gaur onera, len lenago guztia poza zan etxera; pobre, baña kontentu, gabean oiera, egunaz lan egiñ ta, beti joanak gera. Oraiñ... ai!, ikusi du nere familia, ikusi du Maritxo illoba neria, neskatxa langillia, txukun ta garbia, ta gure Jaungoikoak doaiez jantzia; ojala baldin balitz zakar, itsusia! O, ez, ez! Bai, jauna, bai; gure izatia da, gauza guztien gaiñ, etxeko pakia. Nai genuke, badaki, Maritxo ezkontzia; senargaia billatu degu egokia,

diru asko duena, da pelotaria; eta neskatxak ezetz... Zer erokeria! Berak maite duena da arrantzalia. estropara denetan berdiñik gabia, mutill prestua, baña... arlote, pobria. Zer deizkio? Ez al da au erokeria?... Barka bezait, aitona, orlako auzia ez da neretzat erraz erabakitzia; berandua da eta, txakurrak bildurik, abiya bear nuke oraiñtxen emendik. Nai duen arte, bada, badaki bidia; atsegiñ izango det berriz ikustia. Milla esker, ta oraiñ geldi bitez ondo; ni etxera orduko illuna da oso.

III

IV

malko bat an zijuan bere matrallian! Andik pixka batera, mintzo itzaliyan ziyon aiton gaxuak: Ameriketara zan pelotaria joan, ta izkribitzen zigun esanaz kartetan dirua irabazten zegola beti an; erosiko zuela etortzen zanian gure baserri zarra zernai preziotan, ta laster emen zala sarturik ontzian. Ontan geunden, ta oraiñ bi urte dirala, goizalde batian zan altxa bendabala: aizearen burrunda ta turmoi soñua izugarriyak ziran; gure tellatua, arbolak estaldua, gañera sendua, gelditu zan geiena azpiz goratua; ez da izan ekaitz bat aiñ purrakatua. Goiza bazijuan ta eguerdi aldera itxu gixaraxua bioliñ jotzera, askotan oi bezela, sortu zan onera; talo puxka bat ziyon

eraman atera illoba gaztienak, ta sartu zanian: Ontziya galdu dala Jaizkibel atzian eta errezatzeko itxuak esan dit. (Jira bat egin ziran barrerak bertatik.) Bazkaltzeko bildurik geunden sukaldian, ta geren alkiyetan jarri giñanian, errezatu genuen; zerbait ere prestatzen Maritxo zebillen, ta bestela bezela niyon begiratzen, ikusi nuen arte, ixill, nola zuen mantalaren ertzakiñ negarra txukatzen. (Zer ote ziyon bere biyotzak esaten?…) Ala, gure bazkari legia egiñik, altxa nitzan maietik, ta eziñ egonik, guardasol ta txamarra gelatik arturik, irten nitzan etxetik zerbait jakiñ nairik. Ondarrabiko plazan sartzen nitzanian, jende guztia biltzen zan pilla batian: bi arrantzale zeuden pillaren erdian,

zetozen galdurikan itsas zabalian, irakiten zebiltzan bagen aparrian, beren lagun maitiak ontzi-pusk artian. Maritxoren maitia ere an omen zan, ta... bazekien ondo zer asmotan giñan! Pelotaria berriz Amerikatikan zori gaixtoz zetorren ontzi artan bertan: arkitu omen ziran biyak ol batian; arrantzale nobliak, atera nayian, bertatik eutsi ziyon; ta, iya irtenik, mendiya bezelako bagak atxiturik,

ez da geiago izan aien aztarrenik!... Arrantzaliarena beziñ ederrikan ez du Jainkoak egiñ beste biotzikan! Ez! Maritxok geroztik goiko leiotikan beti dauzka begiyak itsaso aldian, eskapulario bat bere kolkotikan atera ta jarririk ezpañen gañian!... Ta illobak zetozen beko zelaiera, aitona maitiari maldan laguntzera; baña nere besotik igo zan etxera, ni abiyaturikan Donosti aldera.

V

Maritxo poemaren leenengo argitalpena:
Donostian I. R. Baroja-ren semeen moldizkiran. 1893.
Bigarrena: gerra aurreko Argia astekarian, ez dakigu zein egunetan.
Beste argitalpenik ez degu guk beintzat ezagutzen.