IV. EUSKAL ARKADIA ETA HERRIMINA

Arkadia eta herrimina denbora guztian elkarrekin doaz Ameriketara joan ziren gure migralariengan. Beharbada esango genuke lehenengoak suposatzen duen aberriaren, aberri txikiaren idealizapenak sorturiko herrimina normalean urruntasunaren Erosarekin loturiko zerbait dela. Hain zuzen ere, herriminari buruz hitzegiten dugunean bere indar zentrifugoa soilik hartzen dugulako kontutan, Lurretik urrundu den bihotza ostera lurrera erakartzen duena. Ahantzi egiten dugu herriminak berarekin daraman mugimendu diastolikoa: lurretik ateratzeko joera. Guk iradoki besterik egin ez baditugu ere, ekonomistek eta soziologoek esan egiten digute zeintzu diren migrazioaren arrazoiak. Baina hori ez da nahikoa edo, beharbada beste modu batetan esateko, horrek arazoaren alde niminoena besterik ez du argitzen, zenbakien eta porzentaien taula hotzetan gauzatzen dena. Horregatik, guk fenomenoaren azpian azaltzen dena azpimarratu nahi genuke, luzaroan pertsonaren bizikizunean askoz eragin handiagoa duena: migrazioaren emozionalpena, migrazioa emozionalki egokia den lurralde batetan ematen baita eta paradoxa baten pean: zernolako indarrez jalgitzen den migralariengan hain beharrezkotzat jotzen duten lurretik aldentzeko irritsa, nahiz eta gero urruntasunak inposatuko duen bere herrimin izugarria.

Askotan esan ohi izan da familietako seme-alaben gehiegizko ugaritasuna izan dela migraziorako motiborik garrantzitsuenetakoa. Hori ukaezina da baina, beharbada, bada beste argibide posibleren bat. Psikologiara jo beharko genuke horretarako, psikologia sakonera. Famili batetan, anai-arrebak beti konkurrenteak dira amaren maitasunean, beraiek markatzen dute lagun urkoaren lehen agerpena gizonaren bizitzan. Beharbada ez dugu erreparatu gizonaren bizitzan lagun urkoak egiten duen lehenengo agerpen honek etsai gisa, lehiakide gisa aurkezten digula bestea, nahiz eta anaiaren mozorropean izan. Gizonaren lehen zirrara amak babestua izatea bazen, bigarrena babes hori galtzearen beldurretik sortzen da, lehiakide dela eta.Errorea! Liburu-marka definitu gabe.

Beraz, migrazioa, emozionalki, amaren maitasunaren galera sinbolikoaren aurreko erreakzioa balitz?. Galdera moduan uzten dugu, baina arlo hontan bertan hori frogatzeko aukerarik izango dugulakoan gaude, barru barrutik, hondoenetik jo behar badugu ere gure analisian. Hau esaterakoan ezin dugu ahantzi "ama" gisa ulertzen duguna egiazko ama eta ama lurra... eta ama euskera bat egiten dituen arketipoa dela.

Baina motibapen sikologikoa aparte, urruntasuna eta herrimina funtsean daudela elkartuta esateko motiborik dagoela uste dugu. Bizitza hasieran haurrak munduarekin batasuna osatzen du eta batasun horretan ez dago ez barne mundurik ez kanpo mundurik. Dena bat eta bera da, nolabaiteko natura eta niaren intimitatea. Poliki poliki, burmuinaren formalizazioak, tajuketak, ireki egiten dio haurrari objetoen mundua eta jolastu egiten du gero lanabes izango diren objeto horiekin. Eta gauzen munduarekin batera pentsamendua aurkitzen du eta, pentsamenduarekin, lehen esan dugun bezala, herio potentziala. Baina objetoen mundua erdian jarri zaio, bere nitasunaren ispiluaren eta aurreko horizonte urdin haren artean. Ondorioz, gero eta lausotuago geldituko zaio amaren mundua.

Beharbada, aipatu dugun "errealitateen mundu objetiboak" izugarrizko urradura burutzen du haurraren mundu aurrelogikoan, ametsa eta errealitatea, nia eta inguruko mundua bat egiten ziren hartan. Eta mundu objetibo hori sartu egiten da,gorputz arrotz erraldoia bailitzan, bere egituraketa samurrean. Ondorioz beti dago halako sare bat, errealitatearen mundua inguratzen duena, mozorroa balitz bezala: sare hori, arkadiaren arlo guztiei aplika dakiekeena, nahiz lurra, nahiz euskera, nahiz arima, nahiz mitoak, nahiz natura, urruntasuna da, horizonte urdina. Horregatik dio Kunzek amarekiko lotura dela urruntasuna somatu ahal izateko baldintza ontogenikoa. Amarekiko, ama orokor horrekiko loturak elikatzen du, beraz, urruntasunaren Erosa.

Oraintxe bertan, hurbiltasunik izugarriena urruntasunik izugarriena bilakatuko da: horizontearen gailur urdinaren, oroimen zaharraren urruntasun kontsolagarria.

Urruntasunaren "urdintasun" hau da poeta asko eta asko, Emeterio Arrese adibidez, eta bertsolari gehienak, Amerikak egitera joan ziren guztiak esango genuke, beren intimitatetik besteengana bultzatu dituena. Bai Rilkerentzat, bai Novalisentzat, ezagunenak aipatzeagatik, lurraren sabelean bilatu behar den lore urdin zoragarria da maite izan dituzten emakumeen sinboloa.

Eta oker geundeke urruntasun urdin hori irudi poetikoa soilik dela uste izango bagenu. Heideggerek zerbaitegatik definitu du gizona "urruntasunaren izakia" gisa.

Guk atzerantz jotzen dugu. Haurtzaroko mundua urratu duen mundu errealaren irudia eta haurtzaroko munduaren magia bi arlotan zehazturik uzten duela konturatzen gara: bata, bere intimitaterik hurbilenean, zirraren munduan, eta bestea, halako sare sotil gisa, bizitzaren horizonte urdin eta urrutian. Bietan dago amaren irudia eta bi arloek desira dute nostalgikoki bat egitea.

Dudarik gabe, zenbait herrialdetan bi zati hauek bat egin nahi izan hori bestetan baino bortitzagoa da... eta Euskal Herrian izugarrizko indarrez somatzen da, aipatzen ari garen bertsolari migralariek adierazten duten bezala.

Horregatik, beste zenbait gizonengan poliki poliki atrofiatzen doan irritsak iraun egiten du gure migralariengan herriminaren indar izugarriaren bitartez. Mañex Etchamendy genuke adibiderik esanguratsuena. Beraz, ez da nostalgia etsipendu soilik baizik baita ere indar biltzaile, sortzaile, zentrifugatzaile, izakiaren kualitate gorenenaren, samurtasunaren, iturrian egongo dena.

Lanaren egiturari amore emateagatik, sailkapen bat egin beharrean aurkitu gara baina honek ez du esan nahi garrantziaren arabera egin dugunik, maiztasuna garrantziaren esponente adierazkor bada ere. Beraz, bost arlo ezberdinetan, beraien artean guztiz lotuta egon arren, tajutuko dugu arkadiaren herrimin hau:

A. Euskera eta arkadia. B. Andrea arkadian. C. Arkadia horretako natura. D. Arkadia eta Euskal Lurra. E. Herrimina.

A. EUSKERA ETA ARKADIA