|
Biktoriano Iraola
Pedro Calderón de la Barca jaunari bere eunkian
Bide, ortikan; kendu zaitezte;
laja bidien erdiya,
iztun eder bat pasatu dedin:
Pedro Calderon aundiya;
eskribatzalle atzenbagea,
munduko miragarriya,
jakintsunaren goiantia ta
Españiako gloriya.
|
Gazte-gaztetan lenengo lanak
zitubeneko argitu,
famaren otsak urrutitikan
aguro ziran aditu.
Zeiñ etzan oso etorki arren
jakinduriyaz arritu?
Oraiñ argatik bere orduko
famak nai dira berritu.
|
Amairu urte osatu gabe
argiratu zan mundura,
gizon jakintsu aundi guziyak
argitzen diran modura.
Zer etzan sortu izar berriyen
arrigarrizko burura?
An ikusi zan izango zala
jakintsunetan bat ura.
|
Bere plumaren arrasto onak
kontatzen asi gerade,
argidoratu baliosoak
zergatik denak dirade;
oraiñ zeruko izarrak baña
gorago altxa ta ere,
ezin goititu genezaguke
merezi aña beñere.
|
Biltokirako eskribatutzez
noizbait gelditzen zanian,
sarri jartzen zan artikasitzen
liburuaren gañian;
bakardadeko leku itxiyan
ordu denetan lanian
birtute aundiz aditutzen zan
ezin sinista añian.
|
Vega, Cervantes, Ercilla eta
orlako askoren gisan,
urrezko pluma laja ta gero
gudarietara joan zan.
Madritik irten, Milan-en sartu
eta, gelditu gabe an,
Españiako onraren billa
andik Flandes-a pasa zan.
|
Bera bezela, guztiz aundiya
izanik aren biyotza,
urrutitikan entzuten zuben
erriko zorraren otsa;
beti ausarkiz fedez betea
urruñduaz eriyotza,
aguro muestrak eman zituben
zala gudari zorrotza.
|
Biyotz aundiya mentzutubentzat,
gudatzen beso gogorra,
jakintsuna ta beldurgabea
eta alaitsu pizkorra;
beti ezpata dardaratuaz
leial gudatzen zan orla,
altxatu zuben arte goi-gora
bere dierriko onra.
|
Felipe laubak ekarri zuben
andik denbora gutxira
etorki ura eskribatzera
beraren etxe-andira;
eta azaltzen ziran bezela
goitandi aiek argira,
famaren otsak laister zabaltzen
ziraden mundu guzira.
|
“Bizitza dala ametsa” (1) diyon
liburu aundi argatik,
zer esango det, famatutzeko
euskarak ez badu itzik?
Baña lan ura oroitutzian
zeñek txapela burutik
ateratuta ez du onratzen
goitandi ura burutsik?
|
Zer ziyon Shak, Schegel eta
zer atzerriko dienak,
gure erriko jakindeara
donikatutzen ziranak?
A!, onratubaz lur eder ontan
sortu izandu diranak,
denaren buru autatzen ziran
beti Calderon-en lanak.
|
Mundu guziko miragarriya
orla bizitu izan zan,
baña gerora bere jatorrez
aren biyotza jira zan;
animatikan txit laztanduaz
bizi berriya elizan,
bere gogoa ala zan eta
sazerdotea egin zan.
|
Baña alare dramaasle ura
etzan lanetik gelditu,
argi berriyak mundu guzira
zabaltzen zuben segitu;
doaitsu arrek irabazirik
artan ainbeste meritu,
Felipe laubak andikan sarri
onroso zuben saritu.
|
Errege zuzenbidezko arrek
jakintsun ura munduban
sari on batez onratu zuben
berak merezi moduban;
bere betiko konfesorea
izendatu ta orduban,
eskeni ziyon biziko zala
beti beraren onduan.
|
Onore ura biyotz barrena
sarturik bete-betean,
geroztik beti bizi izan zan
erregeakin batean;
eskutik pluma askatu gabe
orla amasei urtean,
Jaunak mundutik zeru altura
eraman zuben artean.
|
Mundu osoan denak dakite
Calderón izandu dala
eskribatzalle aundizkatua
eta gudari leiala;
kondairak ziñez famatutzen du
iztun eder ura ala,
esanik gizon argitsuetan
berdin gabeko bat zala.
|
Birtutearen modelena ta
biotz beraren jabea,
beartuakin kupidakorra,
ezer bererik gabea;
gaizkituaren laguntzallea,
txit serbitzari noblea,
ezin beste bat izan liteke
ura zan baña obea.
|
(Euskal-Erria, 1881)
(1) La vida es sueño. (Egillearen oarra.)
|
