|
Kaietano Sanchez Irure. Bertsoak
1.
Abenduaren ogeita bostan
bada aurreko urtian,
kontu kontari egondu giñan
oso triste sukaldian;
txiki ta aundi, zar eta gazte
denak suen bazterrian,
gure aitonak au esan zuen
bere izkuntza maitian.
|
2.
Eun ta bost urte omen dirade
Bergaran gertatu zala,
esan biar det gure aitonak
orduan esan bezala;
danok negarrez egondu giñan
bera izketan ai zala,
negargarriya da, izan ere,
baldin gerta bazan ala.
|
3.
Gau erdiyan kanpanak dan dan,
jendia txit arriturik,
zer ote dan erri guziya
oso bildurrak jarririk;
eliza ondo ikusirikan
barrenan bazan jenderik,
kontuan ere ipiñi ziran
alkate jaunak esanik.
|
4.
Eliza ondo ikusirikan
iñor bazan barrenian,
betiko gisan utsik lajata
kontuan bai jarri ziran;
amabiyak ixildutzia
besterik egiñ ez ziran,
mezako deia laster jo zuan
jendia sartu zediyan.
|
5.
Iru gabian nabaiturikan
kanpanak alaxen jotzen,
erriko jende guziya zegon
bere buruaz nekatzen;
zer ote zan eziñ asmatu,
ez zan errexa asmatzen,
zerengatikan aiziak orla
ez dun kanpanik ibiltzen.
|
6.
Alkate jaunak agindurikan
erriyan jo da bandua,
bi gizon gogor biar dirala
artu dezaten kontua;
auxen entzunik laster joan ziran
jakitiarren lekua,
eliz barrenen gau baterako
jartzeko dala asmua.
|
7.
Eliz barrenan illuntzerako
kontuan zituzten jarri,
zer gertatutzen ote zan antxen
jakitiarren txit ongi;
bi gazte ziran buruz azkarrak
ez ziranak, ez, bildurti,
oso aurrera apaizetako,
apaiz ziradenak aurki.
|
8.
Jan pixka bat bai berekin ere
gaberako omen zuten,
zortziyetako zaleturikan
asi omen ziren jaten;
jan ta gerora denbora luze
ala gertatu ez zaien,
alki gañian biyak musian
gogor jardun omen zuten.
|
9.
Amar orduak ari zirala
ango erlejuan jotzen,
batek besteri ala omen diyo:
“ez al aiz ikaratutzen?
bi ordu falta dituk eta
ni asiya nak bildurtzen,
leku txarrian gaur jarri gaituk
beste batera, bai, guazen.”
|
10
“Amar orduak ixildu dituk:
Jesus! auxen da bildurra,
gu zertako etorri gera
gaur orrelako lekura;
guazen emendik pixka bat gora
oso toki segurura,
lagun maitia, lagundu nazu,
zatozkit nere ondora.”
|
11
“Goi artatikan ikusiko da
emendik baño obeki,
lagun maitia, esaten dizut
arras nagola bildurti;
i ez al aiz ikaratutzen?
emen giotzik txit gaizki,
koro gañera guazen aguro,
ik naiagoko dek noski.”
|
12
Koro gañian biyak zeudela
amaika orduak jo dute:
― Lagun maitia, amaikak dituk,
falta zaiguk ordubete;
emen ere gaizki giotzik,
bian obeto geundezke.
― Zuretzat goiak naiz ala biak,
guziyak zerbait badute.
|
13
Bera jaitsita nora joango ta
konfesatzeko lekura,
ta an bildurrak dardar airian,
Jesus, arrentxen tristura:
― Auxen det lana, nere laguna,
zatozkit nere ondora,
zerbait nitzala uste nun bañan
utsa jaio naiz mundura.
|
14
Amabiyaren tankakuakin
losa arri bat altxa da;
arren barrendik eskeletua
ezur utsik atera da;
ura ikusirik bildurti arren,
arren barrengo ikara,
bañan bestia bildurrik gabe
berai joan zaio bertara.
|
15
Eskeletua beti bezela
joan da sokai tiratzera,
kanpana juaz jende danari
meza adiyazitzera;
arren kontuan zegon mutilla
berriz meza laguntzera,
zerengatikan apaizetako
jarriya baizan aurrera.
|
16
Biar bezela meza emanik
mutilla bere ondoren,
sakristirañon lagundu diyo
zein dan jakitutziarren;
gure apaiza eskeletuen
itxuran egonik arren,
biyak izketan jardun ziraden
elkarri zerbait esaten.
|
17
Eskeletuak galdetu diyo:
― Nolatan zera etorri?
― Alkate jaunak bidaldurikan,
orra esan diyot garbi;
oraiñ nik ere galdetzen diyot
ia zein dan, bai, beorri.
― Ni naiz, bada, apaiz xartxo bat,
ez naiz gezurretan ari.
|
18
Beiñ edo beiñ zuk entzun al dezu
Bergaran Jose apaiza,
kaska zuri bat, naiko zartxua
eziñ ibilli zana aisa?
― Aitu bakarrik ezautu ere
baita lagundu eliza,
gizarajua txit gizon ona,
emana bai zenbat meza.
|
19
― Ni naiz uraxen, orra egiya,
ez det gezurrik esaten,
laugarren gaba dizut gaurkua
meza detala ematen;
zerengatikan zuk ez dakizu,
ez da errexa asmatzen,
zerengatikan esango dizut
danak jakindu dezaten.
|
20
Ogeita amar mezaren dirua
aurretik dizut artua,
eta guziyak bukatu arte
au da nere pekatua;
purgatoiuan ementxen nago
oso ezur biyurtua,
meza guziyak bukatutzian
neretzako da zerua.
|
21
Alkate jaunai esan zaiozu
elizan zer dan gertatzen,
On Jose apaiza Bergarakua
ia ezautzen al zuen;
baita gañera erri guziyan
asi dedilla zabaltzen,
gau erdiyan, bai, nola meza bat
On Josek duen ematen.
|
22
Meza guziyak bukatu arte
gabero naiz aterako,
meza guziyak ogei t’amar dira
denak ditut bukatuko;
andik aurrera ez naiz geiago
losatikan azalduko,
zerengatikan Jaunak zerura
berak didaden deituko.
|
23
Itz abetxek bukaturikan
joan dezu bere lekura,
“biyar arte” berai esanik,
antxen sartu da zulora;
bada orduan mutill bizkorra
beste lagunen ondora,
bañan laguna ez zan ageri,
gerora bai azaldu da.
|
24
Kontu-kontari biyak zeudela
etorri da goizaldia,
seiak alaxen izango ziran,
iriki dute atia;
eltxuen gisa berriz an zegon
jakitiarren jendia,
danen aurretik edo lenbizi
ikusten zan alkatia.
|
25
Alkate jaunak eraman ditu
biyak artuta berekin,
erriko etxian sartu dirade
bañan neke aundiyakin;
jende guziya beren atzetik
zerbait nai zutela jakin,
bada alare gelditu dira
danak len zekitenakin.
|
26
Elizan gerta zen bezela, bai,
mutillak ziyoten esan,
alkate jauna aien esanaz
oso konten gelditu zan;
bada orduan alkate jaunak
legez egiten dan gisan,
erri guziyan bandua juaz
berialaxen jakin zan.
|
27
Bandua edo dala pregoia
ala aitu zan zabaltzen,
Joxe apaiza Bergarakua
gabian zala azaltzen;
iñork mezarik entzun nai badu
libre zuela lajatzen;
meza guziyak bukatu arte
jendiak entzun dezaten.
|
28
Esan bezela ate guziyak
zabalik zeuden elizan,
jendia ere bai mezetara
oso erruz etorri zan;
amabigarren tangakuakin
gure apaiza azaldu zan,
sokai tiraka mezako deian
beti bezela aitu zan.
|
29
Lege onian meza emanik
ostera bere tokira;
meza laguntzen mutill gaztia
oso txintxo ibilli da;
ura ikusirik ango jendiak
txit alai gelditu dira
meza entzunik gabero orla
asko etxeratu dira.
|
30
Ogeita amar aldiz azaldu zan
bere mezak esatera,
ogeita amarrak bukaturikan
ez zan geiago atera;
bitarte ortan beti jendia
joan zan meza entzutera,
purgatoiotik gure apaiza
gero aingeru tartera.
|
31
Abenduaren ogeita bostan
ipui triste au entzunik,
denok negarrez egondu giñan
malkotxoak idorturik;
gure aitonak ama euskera
arren ongi mintzaturik,
gaur ere bada bere semiak
ez daukate txit azturik.
|
Euskal Erria, 1895, XXXIII, 500-503. or.
1894ko Donostiako Lore Jokoetan ohorezko aipamenaz saritutako bertso-jarrialdia.
|
