Julian Elortzaren hitzak

Gernika, 1922

        Jauna:

      Euskalerriari dagozkion gai batzuek ikasten, gogoz lanean zortzi egun igaro ditugu Gernikan. Zortzi egun oiek igaro ta gero, gure lanak bukatzean gure artera etorri zeralako, eskerrak eman nai dizkitzut. Eta gure lanetan euskerari dagozkion gai asko erabili ditugun ezkero, esker oiek zuri euskeraz ematea, aukera-aukerazko gauza iruditzen zait.

        Nere erabaki au ez txartzat artu, jauna. Zerorrek Oñatiko Batzar eder artan esan ziguzun:

        «Cultivad vuestra lengua, el milenario y venerable euskera, joya preciadísima del tesoro de la humanidad; que habeis recibido de vuestros padres y debeis legar incólume a vuestros hijos».

        Gure euskera zar eta goragarria gure semeai oso-osorik eta bizi-bizirik uzteko, zerorrek esan ziguzun. Zuk esandakoa egiteko, euskera alik eta geien erabili bear degu. Gaur nik agur au euskeraz egitea, zure agindua betetzea bezelaxe da, bada, Jauna.

        Irugarren aldiz gaur etorri zera gugana. Batzar oek egiten diran ezkeroztik, lanaldiak asitzean gurekin izan zera, ta gure artean zu ikusteak atsegin eta indar aundia ematen digu. Eskerrak, bada, jauna, esker bero-beroenak Eusko Ikaskuntzaren izenean.

        Dakizun bezela, jauna, lan oetan bi gai erabili ditugu: euskerari dagozkionak eta erakusteari dagozkionak.

        Euskerarekin zer-ikusia duten gaietan, erabaki sendo-sendo, indartsu bat artu degu: geroz ta geigo maite ta geroz ta geigo zabaltzea. Euskera, gure ustez, ez da etxe-barruan bakarrik erabili bear degun izkera; ez da senide artean bakarrik erdi-izkutuan itzegitekoa. Zabalera, argitara, guzioen begien aurrera atera nai degu. Euskera, gure mamia, gure odola, gure bizia bezelaxe da, ta ala dalako illunpe ta izkututik atera ta argiz beteta alde guztietan ikusi nai degu.

        Ez gaitu gure maitetasunak itxutzen. Urrutitik, beste errietatik, etorri diran izkuntz-zale jakintsu oiek, erakuspen ederra eman digute. Ez dira euskaldunak, euskera ez dute beren gurasoen ezpañetatik entzun, eta ala ere, euskera bene-benetan maite dute, gogo-gogoz ikasi dute. Ta jakintsu arrotz oiek egiten dutena, guk, euskaldunak ¿ez al degu egingo?

        Erakustearekin zer-ikusia duten gaietan ere, beste guzien gain, erabaki au artu degu: Euskalerriko ikastetxietan euskera besterik ez dakitenai euskeraz erakutsi bear zaietela. Mundu guzian, izkuntz bat besterik ez dakianari, izkuntz ortan erakusten zaio. Belgikan ala agiten da; Inglaterran ala egiten da. Ta urrutitik etorri diran jakintsu oiek, emen ere ala egin bear litzakela esan digute. Bide zuzenagorik ez dala.

        Gure baserritarren artetik ez-jakitea kendu egin nai degu, baserritarrai erakutsi egin nai diegu, baña euskeraz erakusten ez badiegu, gure lanak alper-alperrikakoak izango dira.

        Euskera, euskaldunen arterako bakarrik dala badakigu. Orregatik, guk ez degu erderarik ez erakusteko esaten. Ez: ikasteko esaten degu: gerok erakutsiko degu, erdaldunekin itzegiteko bear da-ta. Baña bear bezela, poliki-poliki, ta euskeraren bidez erakutsiko degu.

        Ta erakustearekin zer-ikusia duten gai oek aitatu ezkero, gure beste nai bero ta sutsu bat ezin aitatu gabe utzi dezakegu. Iruñako Batzarrean ere aitatu genuen: Ikastola nagusi bat. Universidade bat nai genuke Euskalerrian.

        Jauna: Euskalerri guzia Universidade orren zai ta eske daukagu. Euskaldunak ikasi egin nai degu, geroz ta geigo jakin, baña neke ta lan aundi gabe ezin ikasi degu, Universidadeak urruti dauzkagu-ta. Beste guziak daukatena ¿zer dala-ta guri ukatu? Jauna: gai ontan zerbait al badezakezu, luzatu zazu gure erri-aldera zure esku ongile ori. Euskalerrian Universidade ori len-bait-len irikitzeko alegin egin zazu. Oñatin esan ziguzun:

        «Consagraos al estudio y fomento de cuanto pueda contribuir al adelanto y progreso del país... y para tan nobles fines contad con mi decidido apoyo».

        Zuk esandakoa egin nai degu, gure erriaren aurrerapenari dagokion guzia ikasi ta zabaldu nai degu, baña nun ikasirik ez daukagu. Zuk eskeñitako laguntasuna eman zaiguzu bada; jaso dezagun Ikastola-nagusi ori, ta orduan bai, orduan, zuk eskatu bezela, gure erriaren aurrerapenari dagokion guzia ikasi ta zabalduko degu. Orain ezin dezakegu, nun ikasirik ez daukagu-ta.

        Oek dira gure naikunde bizienak, jauna. Batzar oetan agirien jarri diran naikundeak oek dira.

        Geroz ta euskaldunago izan nai degu, jauna, antxiñako legeak geroz ta geigo maite ditugu. Euskalerria bizi-bizirik ikusi nai degu: geroz ta bizigo, geroz ta gorago, ez guregatik bakarrik, jauna, zuregatik ere bai. Gu zenbat eta gorago, Españaren izena ainbat eta gorago jarriko da. Guk, zure koroi eder orren argi eder eta argiena izan nai degu.