Donostiari

Bitoriano Iraola

1884

Itsaso eta mendi alaiak

        inguratuak,

gaztelu sendo berde berde bat

        buru duela,

altxatzen zaizka oñetik etxe

        zuri altuak.

usa tortolak talde luzean

        diruritela.

Gogoz kantatu nai nioke gaur

        Donostiari,

zillar zuria bezin garbiro

        bizi zalea,

gizon argien seaska eta

        dierriari

glori aundiak irabazitzen

        laguntzallea.

Baña nik nola kantatuko det

        argiratzeko,

indarrik gabe arkitzen bazait

        biotz gaixoa?

Arren, Apolo, bigal zadazu

        ukitutzeko,

bigal zadazu, Apolo, zure

        lira gozoa.

Bigal zadazu, baldiñ apur bat

        kupi bazera!

Bigal zadazu jira ditzadan

        saroi berdeak,

kopet zabala aurrez jarririk

        aize aldera,

azaldutzeko Donostiaren

        doai gordeak.

Bere lurrean, esazu!, zeñek

        ez du gozatzen?

Zeiñ ez da ziñez pozgiratutzen

        bere putzuaz?

Baga uztaitu pizkorrak nola

        diran goratzen,

urre moduko ondar txe-txea

        miliskatuaz.

Aurrez daukazki esku bastoak

        ongi landuak,

arri gogorrez altxatutako

        etxe galaiak;

beraren jiran itsas urdiña,

        mendi altuak,

baratz loratu, saroiak eta

        kanpo alaiak.

Murall altuak gogor zeuzkanak

        jiran lenago,

purrukatu ta amildu ziran

        danak lurrera;

Donostiaren azalgarria

        geroztik dago

bere banderan zabal-zabalik

        «Beti aurrera».

Ara landetxe berri-berriak,

        danak nastuak

mendigañetan, atseginduaz

        aize gozoa,

egaa zorrotzez diruritela

        ara goituak,

andik obeto ikusteatik

        erri osoa.

Ikusgarriak dira geroztik

        bere kaleak,

ikusgarriak dirade bere

        arboltegiak;

aitortzen dute etortzen diran

        eder zaleak,

erri ontako gauzak dirala

        ikusgarriak.

Jai egunean apaindutzean

        dama gaztea,

zeñi etzaio gustatzen bere

        gorputz liraña?

Aren modura arkitutzen da

        graziz betea,

apaindutzen dan jai eguneko

        izarra aña.

Argatik ziran lur azpiratu

        urre montuak,

argatik dauzka ederren famak

        irabaziak;

argatik dauzka banen banako

        etxe altuak,

argatik aztu azitzen ditu

        erri guziak.

Beti garbiro, zeru txiki bat

        diruriela!

Konparatzeko ez du merezi

        beste itzikan;

an ikusten da, pena sentitzen

        balu bezela,

uda ederra Donostiatik

        joan nai ezikan.

Kanpo zabalak lorez jantziak

        inguruetan;

arrigarrizko putzu doaitsu

        bati begira,

antxe goizeko aizetxo bigun

        gozotsuetan,

jabe gabeko txoriak ere

        jostatzen dira.

An ikusten da, zeru azpitik

        diz-diz egiñaz,

saltatu nairik eguzki eder

        zabal alaia,

gozatutzera usai gozoaz

        eta lurriñaz;

ala maite du euskaldunaren

        erri galaia.

Eta nik ere, arranoaren

        modu berean,

egaa zabalez igo nai nuke

        zeruetara,

ordu askoan, poza sentiaz

        biotz nerean,

andik begira egotiatik

        Donostiara. ..

Zeñi etzaizka baso berdeak

        asko gustatzen,

eta gañera txantxangorrien

        kanta gozoak?

Zeñi ez dio biotz guztira

        poza banatzen

egun sentiko ollar gaztien

        kukurrukoak?

Ederrak dira baratz loratsu

        eta mendiak;

ibar saroiak ere guztizko

        ederrak dira;

baña ikusi nai badirade

        gauza aundiak,

arrizko zubi sendo artatik

        jarri begira.

Ipar lasterrak jostalkerian

        eta pasadan,

musuz beterik kopeteraño

        bela zuria,

an ikusten da ontzi goitia,

        bere bultzadan

killa zorrotzez erdiratutzen

        itsas geldia.

Ikusten dira itsas egazti

        arrapariak,

egaa zabalez jira-biraka

        kanpo aietan.

eta goituaz eraz biziro

        gero guziak,

ezkutatutzen diraden arte

        urrutietan.

Baga indartsu orrolariak

        beren bidean,

arkaitzak ere jo ta apurtu

        nai dituztela;

baña indarrak galdu ondoren

        sosegatzean

gelditutzen da kristal garbi bat

        balitz bezela.

Onla daukazki inguruetan

        doai ederrak;

berak txit arro altxatutzen du

        kopet garbia.

Etorri bitez ikusitzera

        dierritarrak,

Irutxulueta izendatzen dan

        euskal erria.