 |
|
|
|
|
Bilintx
LORIAK (1)
1
Beti nik damari
¡loriak ugari!
batez ere zerbait (2)
maite naubenari;
damak berriz neri,
¡gezurra diruri!,
osiñez pagatu
lorezko zor ori.
|
2
Oso nago mendean
jaungoiko itxuaren,
Ama Venusen-gandik
jayotako aren
neroni ez naiz jabe
nere biyotzaren,
gaxua preso dakat
amoriyuaren.
|
3
Sartutzen dan bezela
balkoi batetikan
eguzkiya gelara
kristaletatikan,
neri gisa berera
bein sartu zitzaitan
dama bat biyotzera
begiyetatikan. (3)
|
4
Biyotz nerian preso (4)
gelditu zan bertan, (5)
geratzen dan bezela
txingarra iyeskan;
bizi naizen artian
irukiko det an,
eta ¡o zer gustora
irukiko detan! (6)
|
5
Ditu ille urrezko
albiñu luziak,
alakorik apaintzen
ez du orraziak;
frankotan inbiriya
eman dit aiziak,
aren trentza tartetik
jostazen pasiak.
|
6
Ondo konparatzia
da gauza eziña,
aren begiyetako
urdintasun fiña;
ez da irrutira’re
aitatzeko diña
itxasoko bagaren
kolore urdiña.
|
7
Ez da zer aitaturik
zeru zabala’re,
bolaraz urdin urdin
jarritzen dala’re;
aingeru neriaren
begiyak alare
urdin puruagoko
zeruak dirare.
|
8
Izarrak dirurite,
ain ditu argiyak,
aingeruak zerutik
jatxi ta jarriyak,
gloriyan egintako
ispillu garbiyak,
Jaungoikoa badala
gogoragarriyak. (7)
|
9
Cupido’k eritzen nau
fletxakin berriro,
neregana jiratzen
dituen aldiro,
biyotzera sartzen zait,
eztiro eztiro,
alakoxe gauza bat (8)
gozua guztiro.
|
10
Aren ezpaiñ gorriyak
faman daude fintzat,
iñoiz pasatzen dira
lore polit bitzat, (9)
zerbaitez apartetik
ikusita beintzat,
mundu guztiyak artzen
ditu krabelintzat.
|
11
Farrik egiten badu
zerutar birjiñak,
erakusten dituen
ortza txiki fiñak,
txuriz elurrarekin
dirare berdiñak,
perlak iruri dute
zillarrez egiñak. (10)
|
12
Gozuaren birtutez
aren asnasiak
lo-arazitzen ditu
nere oñaziak; (11)
usai oberik ez du
banatzen aiziak,
loriak maitatuaz
baratzan pasiak.
|
13
Arpegiya polita, (12)
gorputza liraña,
txikiz ez det esaten
oñaren tamaña;
ibiltzen airetsua,
jantziyan apaña,
aren graziyak dira
ezin esan aña.
|
Doinuak
|
Loriak. Felipe Gorriti (Etxeberria Gimon Ecos de Vasconia 19)
|
|
|
Ikusi:
Bilintxen eskuz idatzia, Madriden..
Ikusi: New Library, Chicago (periodiku puska bat). Seguru asko, Manterola’k diona izango da: “El Guipuzcoano”, 24-VII-1862..
Kanta-papera: “Donostian: Pio Baroja-ren moldiztegian 1862’garren urtian”, New Library, Chicago..
“Colección de J. Manterola”, 33’garren orria, eskuz idatzia..
“Cancionero Vasco - Jose Manterola, 3.ª serie, 1880”..
“Bilintx - Neurtitzak eta neurri gabeko itzak”, 1911, Donostia’n, Martin, Mena y C.ª’ren etxean, Euskal-Esnalea’k argitara-arazia..
Kanta-papera: “Tolosan, E. Lopez’en etxean” J. Gamborenea Zabala - Rentería: 1/3: ta geigo pixka bat; 3/2: leyo batetikan; 3/5: modu ortaraxe bein - igaro zitzaitan/biyotzera dama bat - begiyetatikan; 4/2: gelditu bide zan; 4/4: txingarra lastotan; 4/5: bearturikan dalgo - egotera bertan/nun ta biyotz ta guzi - ateratzen ez dan; 6/1: Ondo berdindu; 6/5: ez da urrutira ere; 7/2: zeru zabala ere; 7/6: begiyak ala ere; 7/7: urdin berdingabeko - zeruak dirade; 9/7: amoriyotasun bat; 10/1: Aren ezpaiñ gorriyak - nere atsegintzat/ondo merezi dute - goratzia pintzat; 10/5: zerbaitez urrutira; 12/1: Gozoaren indarrez; 13/1: Lepo biribilla ta; 13/5: ibiltzen aizetsua; 13/6: jantziyan apaña. (Ageri danez, kanta-paper au ateratzeko, lenengo argitaraldi zarra izan zuten begien aurrean, bañan, noizean bein, itzak aldatuta daude, euskera garbitzearren.)
“Colección de Ramón de Apaolaza - Hernani”: 1/2: bai ere pixka bat; 2/5: nerau ni ez naiz jabe; 3/5: modu ortan igaro - zitzaidan ezikan; 3/7: biotzera dama bat; 4/2: gelditu bide zan; 4/3: gertatzen dan bezela; 4/5: ta beratua dago - eotea bertan; 4/7: nun da biotz da guzi - ateratzen ez dan; 5/5: askotan inbidiya; 9/3: neregana biratzen; 10/1: Aren ezpaiñ gorriyak - nere atsegintzat/ondo merezi dute - famatzia fintzat; 10/5: zerbaitez urrutitik; 13/1: lepo biribilla ta; 13/5: ibiltzen aizetsua; 13/6: jantziyan apaña. (Onek lengoak bezela egin du, itxura danez)..
“Bertsolariya”, Makazaga, Rentería, 1932: 4/4: txingorra iyeskan: 5/6: arren trentza tartetik..
“Bilintx’en bertsuak, Makazaga’ren irarkolan, Errenderi”: 2/7: gaixtua preso daka; 4/4: txingorra; 13/7: ez naiñ zeaña....
“Euskal Erriko kanta zarrak, Tomo II, Makazaga, Rentería”: 4/4: txingorra iyeskan; 13/5: ibiltzen airosua..
“Gure Kantak”, Donostian, 1959: lengoa bezela.
Oharrak:
(1) Manterola’k alaxe dio bertso auengatik: “...fue escrita en 1862, y vio la luz en las columnas del periódico local “El Guipuzcoano”, correspondiente al 24 de Julio del mismo año.”.
“...he tenido el gusto de ver borradores originales del autor, que me han movido a aceptar algunos cambios de versos, introducidos por el mismo Vilinch, en época probablemente posterior a su publicación. El lector hallará señaladas todas estas variantes en las notas que acompaño al pie del texto.”.
(Arrazoi onengatik alegia, geroko aldaketak izango diralakoan, gerok ere, naiz ta Bilintxen bertso auetako eskuz idatzi bat ta lenengo argitaraldia eskuan izan, Manterola’k bezela jarri degu emen.).
Ta gero, oar batean: “En la edicion impresa en 1862, estos versos aparecen encabezados con los siguientes del autor del Diablo Mundo:
“Tanta frase inútil y rodeo,
a mi corto entender, no es más que ruido;
pero también a mí me entra deseo
de echarla de poeta, y el oído,
palabra tras palabra colocada,
con versos regalar “sin decir nada”.
|
(El Diablo Mundo, poesía de D. J. Espronceda).
La cita no aparece en los originales de Vilinch.”
(2) En la edición impresa léese, envez de este verso:
“En demas piska bat... (Manterola’k)
(3) En la edición impresa, ya citada, la segunda parte de esta estrofa aparece así:
“Modu ortaraxe bein
igaro zitzaitan
biotzera dama bat
begiyetatikan..
|
El pensamiento es completamente el mismo. (Manterola’k)
(4) Esku artean izan ditudan eskuz idatzietan onelaxe dago:
“Biyotzera sartu ta...”.
(5) En la edición impresa se lee:
“gelditu bire zan...” (Manterola’k)
(6) La segunda parte de esta estrofa aparece variada de este modo en la edición impresa:
“obligatua nago
egotera bertan,
nun ta biyotz ta guzi
ateratzen ez dan.”
(Manterola’k)
|
(7) En uno de los borradores del autor, que he tenido entre manos, los dos últimos versos de esta estrofa aparecían sustituídos por estos otros:
“Ayetxek dira nere
buru galgarriyak. ”
|
(Manterola’k. Esku artian izan ditugun eskuz idatzietan alaxe dago.)
(8) En la edición impresa, en vez de este verso se lee:
“amoriyotasun bat...” (Manterola’k)
(9) En la edición impresa, en vez de los cuatro primeros versos de esta estrofa, hállanse éstos:
“Aren ezpaiñ gorriyak,
nere atsegintzat,
ondo merezi dute
famatzia fintzat;”
|
(Manterola’k)
(10) En uno de los originales que he visto, de puño de Vilinch, esta estrofa aparece con las variantes que pueden notarse a continuación:
“Ayen barrengo aldetik
ortza txiki fiñak,
txuriz elurrak ere
mentzutu eziñak,
errenkara polit bi
ain ditu berdiñak,
nola izan baziran
moldian egiñak.”
|
(Manterola’k. Esku artean izan ditugun eskuz idatzietan ere alaxe dago).
(11) En uno de los originales del autor aparece modificado así el principio de esta estrofa:
“Gaur arte sortutako
usai on klasiak,
azpitik uzten ditu
arren asnasiak;
obiagorik ez du...”
|
(Manterola’k. Esku artean izan ditugun eskuz idatzietan ere alaxe dago.)
(12) En la edición impresa se lee en vez de este verso:
“Lepoa biribilla...” (Manterola’k)
|
| |
 |
 |
|
|
|
 |
