Ramon Artola. Sagardoaren grazia eta beste bertso asko

Txomin Irutxuloetarra Bere Erriyan

1 Urrutiyetan nere denbora pasarik jira ta bira, momentu ontan arkitutzen naiz Donostiyari begira; urte askoren buruban nator itxasoz nere errira, orain sartzen naiz Irutxuloeta zarrera eta berrira.

2 Zartuta nator Donostiyara irten nintzana gazterik, ontaz oroitu gabe pasatu etzait jairik ez asterik; orain beraren barrenen nago pozez ta penaz beterik, zeñen ez detan ikusten gauza diferentiak besterik.

3 Ez dakit nondik nora nabillen non jartzen detan pausoa, antzikan ezin ezeri eman, au da lan kuriosoa; ¿non dira nere jaiotetxea, kalea eta auzoa? ezin billatu ditut non diran jirarik erri osoa.

4 Iru orduban nabil zoratzen aruntz joan onuntza jira, lengo emengo etxeak eta gauzak non diran begira; kupelatei ta tabernariyak ere lengoak eztira, zarrikan ez det ezer billatzen, guztiyak berriyak dira.

5 Noizbait bear da azaldu zaizkit etxe lengoak diranak, gaztelubaren oñean daude, ogei ez dira dianak; eliza bi ta bi konbentubak erre izan etziranak, oyek bakarrik ikusten ditut lenago emen ziranak.

6 Ez dira lengo muralla aundi beltz aiek ere ageri, kontu artutzen beti egoten ziranak Donostiyari; beren tokiyan jolas leku ta arbolak daude ugari, ikustea naguen egi guztiyak gezurra dala diruri.

7 Aundiyak eta ederrak dira emen egin diran lanak, eta ez are eskasagoak egiten ari diranak; lengo denboran ondar pilla ta belar tokiyak ziranak, gaur erri berri batekin iya estali dira dianak.

8 Arboldegizko pauso lekubak, loretoki ta zelayak, graziyaz daude beteak eta etxeak dira galayak; arku jirakin plazak ederrak, kaleak zabal alayak, au guztiya du koroitzen iñon igualik ez duben playak.

9 Begira jarri erriyari ta orobat itxasoari, eta guziyan edertasuna besterik ezta ageri; nola ez jaio bati burura ote zan goitik erori, bada zerutik amildutako arren puxka bat diruri.

10 Begiyak ase eziñik dauzkat ikustez nere erriya, amets gozo bat ez dala ere ezin sinistu det iya; ain dago beste ez bezin perla eder, begiragarriya, au ez da lengo Irutxuloeta, da zeru txiki berriya.

1880 Neurtizlarien gudua: Berako bestetan lehembiziko aipamen ona eraman duten antolamendu biak Ramon Artola, Donostiarrak egiñak. (Orriaren izenburu osoa.) Alde batean: Ipuya edo fabula, bildotxa eta otsoa. Bestean: Txomin Irutxuloetarra bere erriyan. Pamplona.- Imp. de J. Lorda.