ORAIN emen, beste oitura edo lan bat nola zan idatziko det. Nik uste erri geienetan izango zala eginkizun ura, gutxi-asko: bide konponketa edo malobra. Goierri-aldean auzolana esaten zitzaion lan ari.
Gurdi-bideai etzitzaien kaso aundirik egiten alde aietan; espaloiak ziran gurdi-bidez aparte oiñezkoak ibiltzeko-ta. Aiek, urtean bein edo, pixkat txukundu, eta kitto.
Oso ezberdiña zan emengo auzolana edo malobra deitzen ziotena. Emen bide guztia konpondu bear izaten zan, gurdi-bide denak, eta bazan lanik asko. Gurdiz eta karroz egiten ziran karriaketa edo garraioak, eta komeni danori bide onak edukitzea, batez ere baserritarrai eta an ibili bear zuten animaliai.
Altza-n udaletxea, aiuntamentua, zan garai artan eta aren esanera ibiltzen giñan. Goardak agintzen zuan nun zer egin bear zan, Ballara bakoitzak sail jakiñak zituan, eta bazekian nundik noraiño konpondu.
Lendabizi, ur-bideak garbitzen genituan, eta gero arri zakarra ekarri Lazunene-ko edo Txoritokieta-ko arrobitik. Ortarako txandaka ibiltzen giñan baserritarrak, beiak karroarekin artuta, arria karriatzen bear zan tokira. Karroa kopaka, eskuz, kargatzen zan. Lanbidea zan ura... Baiña bideak ondo konpontzen genituan emen.
Lana ere askoz geiago egiten genduan emen; erri-bideak zirala-ta, udaletxeak agindu egiten zigun-da. Baserritarrentzat naiko lan astuna eta gogorra izaten zan.
Udaberrian egiten zan lan ura, eta arratsaldetan bakarrik. Eguardi artean ganadu jatenak eta beste lanak egin eta arratsaldean bidea konpontzera, etxeko beste lanak utzita.
Gu bizi geran ballara ontan zortzi edo bederatzi famili giñan, asi Balardiñe, eta Bustin-Txulora bitarte; naiko bide luzea eta aldapa gañera.
Lanera ez giñan beti danok joaten, eta goardak zenbat giñan kontatzen zuanean, bakoitzarentzat koartillo bat ardo ekartzen genduan Otxoki tabernatik, illunabarrean arrantxoa egiteko. Ura zan gure jornala, aiuntamentuak ematen ziguna. Jateko zerbait etxetik eramaten zuanari ondo etorriko zitzaion ardoa edateko.
Baiña denak etzuten eramango, noski, eta batzuk jaten eta besteak begira egoten zirala ere entzun izan det. Malobran ari zirala, bein, arrantxoko garaian, jatekorik eraman etzuanak bestea jaten ikusi zuanean, inbiriz esan omen zion.
|
 Ori dek jan bearra, motel!
Eta jaten ari zanak:
Jan zak arria!
Orrek kenduko
dik gosea ta egarria.
Nik aixa jango diat
neronek ekarria!
|
* * *
Altza erri aundia zan: ia Loiola-tik asi, Martutene, Astigarraga, Errenderi, Pasai Antxo, Buenabista, Errera eta Intxaurrondo-raiñoko bueltako lurrak bereak ziran. Etzuan Donosti-rekin zer ikusirik; bere buruaren jabe zan, aiuntamentu eta guzti.
Nik entzun izan detanez ordea, apari ederren bat bitarteko zala, Donosti-k eta Altza-k bat egitea erabaki. Orduan bukatu ziran emengo bide-konpontze eta malobrak.
Zana-zala, guk beintzat, diferentzi ederra billatu genduan. Udaberria etortzeko beldurrak egoten giñan, ditxosozko malobrak noiz asiko-ta.
Baiña Altza-n baziran gizonak, bastante gañera, pena zutenak eta orduko alkate eta aiuntamentuko kontzejal batzuengatik gaizki itzegiten zutenak. Nik uste arrazoi paltik etzutela. Aspaldiko kontuak dira, eta aietako asko edo geienak beste mundura joanak dira, baiña min zutelako esaten zuten:
-Donosti Altza-ko erriaren inbiritan zegoken beti, eta orra, berak nai duana lortu dik. Altza-ko aiuntamentua engañatu dik Donosti-koak; apari baten truke erria saldu zigutek!
Orain Donosti eta Altza biak bat egiñak daude, bai etxez eta bai bidez, eta kanpoko jendea geiena, beste erri askotan bezela.
Ala ere, nik Altza asko maite izan det beti, eta naiz orain ez joan, gure etxetik urruti dagolako, ez naiz aaztutzen ango lengo ta oraingo lagun zaar jator aietaz.
Altzako iru apaiz jaun ezagutu nituan nik, bertako semeak; etorri ere bai neregana, larrialdi batean lagun egitera. Aiek ere il ziran, baiña zeruan egongo dirala espero det. Ea an biltzen geran betirako.
|
