Pertsonaiak
Narratzailea, antzerki lanaren argumentua azaltzen duen mutila.
On Kixote, zaldun ibiltaria, antzerki lanaren protagonista.
Santxo Panza, protagonistaren ezkutaria, lodikotea eta on-puska.
Rozinante, On Kixoteren zaldia.
Haize-errotak, On Kixotek erasotzen dituen eraikinak.
Etxanderea, On Kixotez arduratzen den emakume edadetua.
Iloba, protagonistaren iloba den neskatxa.
Doktorea, On Kixoteren mediku adindua.
Laboraria, lurra lantzen duen gizona.
Morroia, laborariarentzat lan egiten duen mutil gaztea.
Aldonza, On Kixoteren fikziozko maitea.
Bentariak, bidean aurkituriko bi benten nagusiak.
Badira hitzik egiten ez duten pertsonaiak, bizpahiru, haize-errota eta Santxo Panza kasu.
Lehenengo Ekitaldia
«On Kixote erotu zenekoa»
Antzeztokian gure protagonistaren etxearen barrualdea ikus daiteke. Mahai eta aulki ugari daude eta mahaietan liburu andana, bata bestearen gainean pilaturik, batzuk irekita eta beste batzuk itxita. On Kixote ohe gainean dago.
Narratzailea: «Bere izena gogora ekarri ere nahi ez dudan Mantxako herri batean… », duela urte asko gizon zintzo bat bizi izan zen, poliki-poliki burua galdu zuen, errealitatetik ihes egin eta bere bizitza errukarria gogoratzeko modukoa egin nahi izan zuen.
Etxanderea: Egun on, On Kixote!
Kixote: Egun on, egun on! Zer dela eta oihu horiek, ez al duzu ikusten gaur ere ez dudala lorik egin?
Etxanderea: Liburu horiek burua berotzen dizute eta ez dakarkizute ezer onik.
Kixote: Liburu hauetan dago bizitzaren zukua, goi zaldunen adorearen sekretua, hain kementsuak ezen izendatzen ere ausartzen ez naizen, andrea.
Etxanderea: Ez dizut zipitzik ere ulertzen! Dakidan bakarra da aste asko daramatzazula lorik egin gabe eta hori ezin da ona izan.
Kixote: Asko ikasten ari naiz gizon ausart hauengandik, dohakabeen eta babesgabe errukarrien defendatzaile diren hauengandik.
Etxanderea: Jarraitu, jarraitu, bada! Baina gutxienez jan ezazu zerbait.
Kixote: Jan, jan! Nik irakurtzeko besterik ez dut denbora.
(Aulki handi batean eseriko da eta etxanderea gelatik aterako da. On Kixotek zaldun-liburu lodi bat hartu eta irakurtzen jarraituko du.)
Narratzailea: Ikusten duzue beraz, gure zalduna buru-belarri irakurtzen, bere fantasia areagotuz enkantamenduz, zauriz, maitasun istorioez eta ezinezko aldrebeskeriez.
(Etxanderea eta iloba azalduko dira)
Iloba: Egun on, etxandere maite!
Etxanderea: Egun on, laztana!
Iloba: Nola esnatu da gaur nire osaba?
Etxanderea: Beste gau bat begirik bildu gabe, ditxosozko nobela horiekin lorik egin ezinik.
Iloba: Arduratuta nago. Beldur naiz, honela jarraituz gero, ez ote duen gaizki bukatuko.
Etxanderea: Bai, ni ere kezkatuta nago, hain gutxi lo eginez eta hainbeste irakurriz, erotu egingo da azkenean eta ez da berriz lehengoa izango.
Iloba: Baina zer gertatzen da bada, Jaunaren izenean!
Etxanderea: Zure osaba erotu egin da, burua galdu du.
(Zalduna pijaman agertuko da, eskuan ezpata eta buruan kartoizko kapela daramatzala, eta oihukatu egingo du.)
Kixote: Nortzuk zarete zuek? Zoazte, ene bihotzeko dontzeilak, nire zamariaren bila joan behar dut.
Iloba: Zeren bila?
Etxanderea: Bere zaldiaren bila, bere zaldia.
Iloba: Jainkoarren! Eser zaitez hor, doktoreari deitu bitartean.
Kixote: Ez dut inolako medikuren beharrik, behar dudan bakarra zaldi bat da, bideari ekin eta injustizia eta enkantamenduen aurka borroka egiteko.
Iloba: Erotu egin da, erotu! Hau zoritxarra gurea!
(Etxandereak gaixoa esertzea lortzen du eta bere ilobarekin uzten du.)
Kixote: Zergatik ez duzue behingoz onartzen zalduna naizela?
Iloba: Ene osaba maitea, (malkoak xukatuko ditu) burua galdu duzu, eta zer egingo dugu orain? Agian atsedenak sendatzen lagunduko dizu.
Kixote: Zer diozu baina, ene kuttuna? Nire burua primeran dago eta oraindik hobeto egongo naiz zaldi bat hartu eta nire eginkizuna betetzen uzten didazuenean.
Iloba: (On Kixoteren fantasiarekin jarraituz) Eta zein da zehazki zure eginkizuna?
Kixote: Andereño, zu gaztea zara eta oraindik ez dakizu munduan badirela desegin beharreko enkantamenduak, bizi beharreko hamaika maitasun-istorio, aurre egin beharreko gudak eta...
(Gure lagunak hitz egiten duen bitartean, atea ireki eta etxanderea gelan sartuko da, medikuak jarraiturik.)
Etxanderea: Hemen da doktorea! Utz iezaiozu begira zaitzan eta zure erotasuna senda dezan (esango dio Kixoteri.)
Doktorea: Baina... jauna! Nori bururatzen zaio horrelako erokeria? Existitu ere egiten ez diren guden bila joatea! Jainkoarren!
Kixote: Ez dakit nor zaren jauna, ez baitzaitut inoiz ikusi, baina ez zaitez ausartu nire lana gutxiestera, zinez lan zail eta garrantzitsua da eta.
(Medikuak sukarra eta tentsioa hartuko dizkio, eta jarraian etxandereari eta ilobari aparte esango die.)
Doktorea: Zenbat egun daramatza lorik egin gabe?
Etxanderea: Hilabete, doktore jauna, hilabete lorik egin gabe eta zaldun-liburuak irakurriz. Ba al du soluziorik?
Doktorea: Ezkuta itzazue liburuak, ez dezala ezertxo ere irakurri eta atseden har dezala, ez dezala bisitarik jaso eta ongi jan dezala.
Iloba: Eta uste al duzu, hori eginez gero...
Doktorea: Hori eginez gero, laztana, zure osaba errealitatera itzuliko da eta fantasia horiek burutik kenduko ditu. Egin kasu niri!
Etxanderea: Eskerrik asko doktore, zuk esan bezala egingo dugu!
(Etxandereak eta ilobak irteerara lagunduko diote medikuari eta bitartean gela barruan Kixotek berriz ere ezpata hartu eta ohe gainera igoz oihu egingo du.)
Kixote: Non zaude ene zaldi, eta ene maitea non da? Ezereza naiz zu gabe, banoa zure enkontrura!
(Armairutik herdoildutako armadura bat hartu, gelako leihoa ireki eta etxetik ihes egingo du ezinezko abentura bila.)
Bigarren Ekitaldia
«On Kixote zaldun izendatu zutenekoa»
Antzeztokian kanpoaldea ikus daiteke, atzealdean zuhaitzak daude eta txoko batean korta. Bertan aurkituko da Rozinante zaldia.
Narratzailea: Horra hor gure zalduna, izarrik gabeko gau batean bere zaldiaren bila, ez baitago zaldunik zaldi gabekorik.
(Kortara doa eta han hezurretan dagoen eta nekatu itxura duen zaldi itsusi baten aurrean jarriko da. On Kixotek batailak irabazteko zaldi paregabea bezala ikusiko du.)
Kixote: Hona hemen nire zaldi lerden eta apaina!
Rozinante: Tipo hau itsua da, ez nau ondo ikusi ala?
Kixote: Zu izango zara aurrerantzean... zer izen jarriko dizut? A bai, badakit! Zu izango zara nire Rozinante!
Rozinante: Ba oso ongi, nahi duzun bezala, baina utz nazazu lo egiten, oso egun txarra izan dut eta!
Kixote: Abentura izugarriak biziko ditugu elkarrekin, eta, bidean erraldoiren batekin topo egiteko zortea badugu...
Rozinante: Erraldoiekin? Hau gehiegizkoa da!
Kixote: Bai, bai, erraldoiekin, eta irabazteko zorte izugarria baldin badugu, ene zaldi maitea... Nori eskainiko dizkiogu gure garaipenak?
Rozinante: Hau pitzatuta dago eta beldur naiz ez ote nauen bere erokeriekin ni ere erotuko!
Kixote: Aurkituko dugu maitatzeko damaren bat, ikusiko duzu adiskide, eta orain, abia gaitezen!
Rozinante: Banekien, banekien! Horrelakoak beti niri tokatu behar!
(On Kixotek zaldia kortatik atera eta oihu egingo du.)
Kixote: Aurrera! Bide onean gaude eta ez gaitu inork geldituko!
Rozinante: Zenbat erokeria, zenbat erokeria gau bakar baterako!
(Poliki-poliki urrundu egingo dira, ilargi gabeko zeru beltzaren azpian galduz, erotasunarentzako itxaropenik gabe.)
Narratzailea: Gau guztia zaldi gainean ematen duenez, gure gizonak buruari eragiten dio eta konturatuko da inork ez duela zaldun izendatu zalduntza-legeak jarraituz. Honek arduratu egingo du eta Rozinante bere zaldi fidelari esango dio.
Kixote: Gaztelu bat aurkitu behar dugu!
Rozinante: Gaztelu bat?
Kixote: Gauza bakarra falta zait abenturari ekiteko.
Rozinante: Eta zer da ba, jakin badaiteke?
Kixote: Gazteluko jaunak zaldun izendatzea, hartara mundu zabalean gure zain dauden abentura izugarri horien bila abiatu ahal izateko.
(Hautsez betetako benta xume batera hurbilduko dira eta, hura ikustean, On Kixotek oihu egingo du kitzikatuta.)
Kixote: Gaztelua, Rozinante, aurkitu dugu azkenean, patuak ekarri gaitu hona!
Rozinante: Zer gaztelu eta gaztelu ondo! Hau hautsez betetako benta ziztrin bat da eta ero hau gaztelu bat delakoan, hamaika ikusteko jaioak gara!
(Bentaria azalduko da eta On Kixote ikustean galdetu egingo dio.)
Bentaria: Ostatu hartu nahi al duzu, jauna?
Kixote: Hori baino askoz ere gehiago, gizon prestu hori.
Bentaria: Zer diozu, jauna?
(On Kixote bentariaren aurrean belaunikatuko da eta esango dio)
Kixote: Ez naiz hemendik jaikiko, berorren aurrean belauniko egongo naiz zalduntza-legeen arabera zaldun izendatzen nauen arte. Ohore bat litzateke niretzat.
(Bentariak ezin du sinetsi ikusten duena, baina ero zoragarri honen ametsa betetzea erabakiko du.)
Bentaria: Bai, noski! Eta... nola egingo dut?
Kixote: Jakina, ez du berorren ezpata gainean. Ez du axola, nirea utziko diot, ezpata gutxienekoa da eta.
Bentaria: Eta... zergatik duzu zaldun izateko gogo bizi hori?
Rozinante: Seko pitzatuta dagoelako!
Kixote: Ba argi dago, gizon ausart hori, mundu zabaletik bidaiatu ahal izateko abentura bila, ahulenei lagundu eta bakea ezartzeko eta, batez ere, nire maitea aurkitzeko, Dultzinea Tobosoko.
Bentaria: Hori horrela bada, hain eginkizun garrantzitsua baduzu, ez dut beste aukerarik zure ezpata hartu eta zaldun izendatzea baino.
Rozinante: Jainko jauna, ezin liteke, ero guztiekin gurutzatzen naiz!
(Bentaria ikusleengana jiratuko da On Kixotek ikusi gabe barre egiteko eta jarraian ezpata altxatu eta oihu egingo du.)
Bentaria: Jainkoak lagun zaitzala zaldun ausart, dohakabeak defendatzen eta zure gurari guztiak betetzen.
Kixote: Zoragarri, zoragarri, azkenik dena bere lekuan dago.
Bentaria: Ba orain joan zaitezke eta beste batzuei lekua utzi.
Rozinante: Goazen Kixo, ez al duzu ikusten bota egin nahi gaituela?
Kixote: Jakina, izan bedi zoriontsua berorren gazteluan eta eskerrik asko guztiagatik.
(On Kixotek bere zaldia hartu eta bidean aurrera jarraituko du.)
Bentaria: Agur gizon zintzo, zure erotasunak ez ote dizu atsekaberik ekarriko, agur eta zorte on!
Hirugarren Ekitaldia
«On Kixotek dohakabeak eta babesgabeak defendatu zituenekoa»
Antzeztokian kanpoaldea ikus daiteke oraindik, On Kixote zaldiz egiten ari den bidea. Zuhaixka bat ageri da eta honen atzean laboraria eta bere morroia daude.
Narratzailea: Gure heroia Rozinanteren gainean aurrera doa bidean, poz-pozik dago zaldun izendatu dutelako eta bidean topatuko duen edozein arriskuri aurre egiteko prest dago.
Kixote: Bizkor, oihuak entzun ditut, goazen ikustera nondik datozen, adiskide!
Rozinante: Ene jauna, gizon honekin, ederra daukat gurutzea!
(Rozinante zuhaixkarantz abiatuko da oihuei jarraituz eta iristean laborari bat mutil gazte bat jotzen ari dela ikusiko dute.)
Morroia: Ai, ai, ai, ez dut berriro egingo jauna, zin dagit!
Laboraria: Horrela ikasiko duzu mingaina geldi eta begiak erne izaten!
Morroia: Zin degizut jauna, ez zela nire errua izan. Jaunaren izenean, nahikoa da!
(Hura ikustean, On Kixoteri zerbait egin behar duela irudituko zaio.)
Kixote: Aizu, jauna, ez zara zintzo jokatzen ari bere burua defendatzeko gai ez denarekin.
Laboraria: Ni, jauna?
Kixote: Ni borrokatuko naiz zurekin gizagaixo horren izenean. Igo zeure zaldi gainera eta prestatu nire lantzaren adorea ezagutzeko.
(Egoera arriskutsua bihurtzen ari dela ikustean, laborariak morroia utzi eta bere burua zuritzen saiatuko da.)
Laboraria: Hara jauna, gazte hau nire morroia da eta bere lana artaldea zaintzea izanda, arduragabea denez, egunero ardi bat gutxiagorekin etortzen zait. Horrela jarraituz gero, artalderik gabe geratuko naiz.
Morroia: Arduragabea naizela dio, baina hilabeteak eman ditu niri ezer ordaindu gabe.
Laboraria: Egia da bai, ez diodala ordaintzen. Izan ere, hiru zapata pare eman dizkiot jada eta gaixo egon zenean odola ateratzeagatik medikuari erreal bat ordaindu behar izan nion.
Kixote: Argibide horiek guztiak ongi daude, baina zapatak eta erreala ordainduta daude dagoeneko arrazoirik gabe eman dizkiozun zartakoekin.
Laboraria: Arrazoirik gabe?
Kixote: Bai, berak zapaten larrua txikitu badizu, zuk bizkarreko larrua txikitu diozu eta!
Laboraria: Ongi da, kontent naiz.
Morroia: Eta nik zin dagit hemendik aurrera arduratsuagoa izango naizela ardiak zaintzeko orduan.
(On Kixotek arazoa konponduta dagoela ikustean oihu egingo du pozik.)
Kixote: Izan bedi horrela, zaldun honek mundu zabaleko ankerkeriak konpontzera bideratuko ditu bere denbora eta esfortzua!
Rozinante: Ederretik libratu gara oraingoan, baina ero honekin galduta gaude, galduta!
Narratzailea: Gure zaldun ibiltariak bere bidea jarraituko du abentura berrien bila. Orain arte bakarrik egon da, baina geldialdi batean ezkutari baten beharra duela pentsatzen hasiko da, ez baita zaldun errespetagarririk ezkutari barik. Hori dela eta, berriz ere etxerako bidea hartuko du, berau aurkitzeko itxaropenaz.
Laugarren Ekitaldia
«On Kixotek Santxo Panza bere ezkutaria aurkitu zuenekoa»
Antzeztokia bigarren ekitaldikoaren berbera da.
Narratzailea: On Kixote bere herrira itzuliko da, Mantxara. Ezkutari bila dabil eta pentsatzen ari da nork bete lezakeen fideltasunez eta maisutasunez postu hori. Bere etxeko sarreran eseriko da atseden hartzera, eta pentsatzen ari den bitartean…
(Santxo agertuko da eta On Kixote ikustean poztu egiten da.)
Santxo: Kixote, adiskide, zenbat denbora elkar ikusi gabe! Non egon zara, bada?
Kixote: Santxo, ene adiskide maitea, zure bila nentorren, eginkizun garrantzitsu bat daukat-eta betetzeko!
Santxo: Eta zein da, bada, eginkizun garrantzitsu hori?
Kixote: Askatasunaren eta justiziaren bila, zaldun izendatu naute, mundu guztiko dohakabeak, babesgabeak eta nire beharra duen edonor defendatuko dudala zin egin dut.
(Bere laguna erotu egin dela ikustean, Santxo zur eta lur geratuko da, baina ez dio kontrarik egin nahi eta arrazoia emango dio.)
Santxo: Eginkizun garrantzitsua da, bai horixe! Baina zertxobait arriskutsua, ez al duzu uste?
Kixote: Eta zer litzateke bizitza arrisku punttu bat gabe?
Santxo: Horixe bera pentsatzen dut nik ere!
Rozinante: Beste ergel bat engainaturik, hau gehiegizkoa da!
Kixote: Nire abenturetan lagunduko didan adiskide bila nabil, gustatuko al litzaizuke ene ezkutaria izatea?
Rozinante: Ene, beste bat gehiago!
Santxo: Atsegin handiz egingo nuke, jauna, baina dakizunez ezkonduta nago eta hiru seme-alaba ditut, eta jaten ere ezin diet eman.
(On Kixotek pentsatu egingo du une batez, eta gero.)
Kixote: Ongi pentsa ezazu, bidean arrisku ugari aurkituko ditugu, abentura paregabeak, eta baliteke irlaren bat ere konkistatzea, gero gobernadoreren bat beharko duen irla.
Santxo: Irla bat?
Kixote: Bai, irla bat! Ez al duzu uste, gure bidean bat aurkituz gero, zeu zinatekeela berau gobernatzeko hautagai aproposena?
Santxo: Ez nazazu tentatu, uste baitut oso ideia ona dela zurekin bide horiek egin eta ongiaren izenean, irla baten jabe izatea.
Kixote: Erabakia hartuta dago bada, zeu izango zara hemendik aurrera nire ezkutaria, Santxo Panza!
Santxo: Zer egin behar dut, Jauna?
Rozinante: Psikiatrarenean ordua hartu, honen erotasuna kutsatu egin zaizu eta.
Kixote: Zaldi bat besterik ez duzu behar, bideei eta ezbeharrei aurre egiteko.
Santxo: Ez da beharrezkoa, hementxe daukat nire astoa, momentu on eta txarretako laguna!
(Kortako zoko batera doa eta nekez ibiliko den asto gaixo bat aterako du.)
Kixote: (Animalia ikusi eta deiadar egingo du.) Bikain, hemendik aurrera ezkutari ofizial izendatzen zaitut!
Rozinante: Bai, bai, astoki armaturiko ezkutari zalduna!
Kixote: Ekin diezaiogun bideari, erronka berriak zain baititugu!
Santxo: Abia gaitezen agudo, emazteak nire falta sumatuko du eta ohartuz gero ez dit joaten utziko!
Kixote: Ondo da bada, goazen!
Santxo: Baina ez zaitez ahaztu, zaldun ibiltari jauna, aginduriko irla horretaz, nik jakingo baitut nola gobernatu handi eta aberats bihurtzeko.
(Santxok bere astoa hartuko du eta On Kixotek berriz Rozinante eta elkarrekin bideari ekingo diote zeruertz urrunerantz, bizitzear dauden abentura susmatu gabe.)
Bosgarren Ekitaldia
«Haize-erroten kontrako eroaldiaz tratatzen duena»
Antzeztokian gure lagunek egiten duten bidea ikusiko da berriz ere, eta zolaren atzealdean bi haize-errota daude.
Narratzailea: Gure lagunek hainbat kilometro zeramatzaten eginak, eta distantzia eskasera, soro baten erdian, bi haize-errota handi ikusi zituzten. Hegalak mugituz euren tankerarik basatiena erakusten zuten.
Haize-Errota 1: Hemen gaude, hemen gaude!
Haize-Errota 2: Hor datoz bisitariak!
Haize-Errota 1: Adi lagun, bi horien kontura ondo pasatuko dugula uste dut eta!
Haize-Errota 2: Baina, ongi ikusi al dituzu?
Haize-Errota 1: Halako txoribururik! Nora ote doaz? Gizagaixoak!
(Soroan sartu eta haize-errotak ikusi bezain laster, On Kixotek bere ezkutariari esango dio.)
Kixote: Zortea lagun dugu, hauxe da bilatzen genuen abentura!
Rozinante: Zein abentura? Zer nolako saltsatan sartuko ote gaitu ero koitadu honek!
Santxo: Zeri buruz ari zara, jauna?
Kixote: Erraldoi haiei buruz, Santxo, beraien kontra borrokatuko naiz eta gupidarik gabe kenduko diet bizia!
Rozinante: Jainkoarren, orain erraldoiak ikusten ditu! Gureak egin du!
Kixote: Jainkoaren nahia bete behar dugu eta lurrazaletik honelako munstroak ezabatu.
(Santxo Panzak haize-errotei begiratuko die eta gero, sinetsi ezinik, On Kixoteri.)
Santxo: Zein erraldoi, jauna?
Kixote: Hango haiek, mehatxari mugitzen dituzten beso luze horiekin.
Santxo: Begira jauna, lasaitu zaitez, ikusten dituzun horiek ez baitira erraldoiak, haize-errotak baizik. Euren besoak berriz, hegalak dira, haizeak mugituta errotako harria birarazten dutenak.
Rozinante: Burugogor madarikatua, egin iezaiozu kasu, hil egingo gara bestela!
Kixote: Badirudi, ene ezkutari zintzoa, abenturen kontu hauetan oso trebe ez zabiltzala, baina beldur bazara, bazter zaitez eta utz iezadazu niri.
(Eta besterik gabe Rozinante akuilatuko du eta honek korrikaldi eroari ekingo dio, honakoa oihukatu ondoren.)
Rozinante: Eta izan beharrekoa izan dadila, honetatik aterako ez garelako!
Kixote: (Bere lantza goratu eta oihukatuko du.) Koitaduak zuek, zaldun bakar batek garaituko zaituzte!
(Haize-erroten kontra oldartuko da eta talka izugarriaren ondorioz zalditik erori eta lurrean etzanda geratuko da.)
Haize-Errota 1: Hau ergela!
Haize-Errota 2: Ero hau suizida hutsa da!
Haize-Errota 1: Ondo merezia du!
Haize-Errota 2: Gizon gaixoa, hori bai kolpea, hori!
(Santxo Panzak bere jauna egoera horretan ikusten duenean, segituan laguntuko dio jaikitzen eta baita Rozinante gaixoari ere, jaso duen kolpearen ondorioz erdi zorabiatuta dago eta.)
Santxo: Jainkoaren izenean! Haize-errotak zirela esan ez nizun, ba!
Kixote: Ene adiskide Santxo, gerra kontuetan gauzak asko alda daitezke, baina erraldoi horiek nirekin jai dute!
(Lurretik jaikiko da, Santxo bultzada batez baztertuko du eta Rozinanteren gainera igoko da berriz ere. Hau erdi zorabiatuta dago oraindik eta esango du.)
Rozinante: Tipo honek akabatuko nau, beste kolpe bat eta akabo!
(On Kixotek zaldia akuilatuko du berriz ere eta haize-erroten kontra oldartuko da bigarren aldiz.)
Kixote: Oraingoan ikusiko duzue, txiki-txiki egingo zaituztet instant batean!
Narratzailea: Oraingoan kolpea izugarrizkoa izan da, Rozinante lurrean etzanda geratuko da eta Santxo Panzak hilzorian dagoen zalduna jasoko du. Astoaren gainean jarri eta gertuenen dagoen bentara abiatuko da.
Seigarren Ekitaldia
«On Kixotek bere Dultzinea topatu zuenekoa»
Antzeztoki erdiak benta irudikatuko du eta beste erdiak, berriz, On Kixoterena izango den gela.
Narratzailea: Santxo gaixoak haize-errotetatik gertuen dagoen bentaraino eramango du On Kixote, eta iristen denean bentariari esango dio.
Santxo: Agudo! Larri zaurituriko gizon bat dakart, berarentzako gela bat behar dut!
Bentaria: Bat libre daukagu hain justu ere, nire alaba Aldonzak erakutsiko dizue bidea.
(Santxo kanpora aterako da, On Kixote hartuko du eta bentara sartzen lagunduko dio. Hau mailatua, ubelduraz josia eta erdi hilik dago.)
Santxo: Animua, ene zaldun ausarta, ezin nauzu bakarrik utzi, segituan ohean egongo baitzara eta atsedenak abentura honetatik salbatuko zaitu!
(Bat-batean Aldonza agertuko da, bentariaren alaba, nahiko neska itsusia da, baina On Kixoteri, kolpeek eragindako sukar-ametsengatik, oso ederra iruditzen zaio eta oihukatu egingo du.)
Kixote: Begira, Santxo! Ikusi al dute noizbait zure begiek dama lirainagorik? Dultzinea da, ene Dultzinea Tobosoko!
Santxo: Gizagaixoa, orain bai seko erotu dela. Tira, tira, hau ez da Toboso ezta bera hain polita ere!
Kixote: Nola egon zintezke hain itsu, halako dama ederraren aurrean!
Santxo: Ez nago itsu, jauna, kontua da erotasuna eta haize-errotaren kolpeen ondoren nor zaren ere ez dakizula!
(On Kixoterena izango den gelara iritsiko dira. Zalduna zurbil eta erdi hilik dago.)
Aldonza: Baina, zer gertatu zaio gizon honi?
Santxo: Ezer ez, ezer ez, istripu bat haize-errota batzuekin.
Kixote: Ez ziren haize-errotak, Dultzinea maitea, erraldoien batailoia zen, maite zaitudalako, ene Dultzinea Tobosoko, bakar-bakarrik aurre egin nien.
Aldonza: Zer dio baina, «aguretxo» honek? Aizu, hori ez da nire izena eta zuk ezagutu ere ez nauzu egiten! Beraz, nola maite nazakezu ezagutu gabe?
Kixote: Nik betidanik maite izan zaitut eta zugatik ekin diot arrisku eta enkantamenduz josiriko bide honi!
Aldonza: Gizon hau ez dago burutik sano, oheratu ezazu segituan (esngo dio Santxo Panzari) eta atseden har dezala. Ez du esaten bada, neska liraina naizela, oso gaizki egon beharra dago, baina oso-oso gaizki, horrelakorik botatzeko!
(Gelatik ateratzeko intentzioz abiatuko da aterantz.)
Kixote: Ez zaitez joan, ene neskatila laztana! Nire atsedena zaintzen baduzu, berehala sendatuko naiz.
Santxo: Gelditu zaitez, mesedez, bestela ezingo du atsedenik hartu!
Aldonza: Ondo da, mesedea egiteagatik bada, momentu batez geldituko naiz!
(Ohe ondoan eseriko da eta On Kixotek, neka-neka eginda eta hil zorian, lo hartuko du azkenean.)
Santxo: Berarekin gelditu zaitezke ni etorri bitartean?
Aldonza: Nora zoaz baina, ordu hauetan?
Santxo: Bere familia abisatzera, uste dut ez dela luzez biziko eta bere senean edo erotuta, ez du bakarrik hiltzerik merezi.
Aldonza: Ondo da, ez zaitez kezkatu, berarekin egongo naiz zu itzuli arte!
Santxo: Mila esker, ahalik eta lasterren itzuliko naiz!
(Gelatik aterako da eta On Kixoteren familiari abisatzera doa, zaldunak bere fikziozko Dultzinearen ondoan bere azken momentuak bizi dituela.)
Zazpigarren Ekitaldia
«On Kixoteren amaieraz tratatzen duena»
Dekoratua bitan banatuta dago, alde batean On Kixoteren etxea ikus daiteke eta bestean, berriz, gure zalduna aurkituko den gela.
Narratzailea: Santxo On Kixoteren etxera iritsiko da eta etxandereak eta ilobak pozez egingo diote harrera, berak On Kixoteren inguruko berriak ekarriko dizkiela uste dutelako.
Etxanderea: Tira, hitz egizu! Ba al dakizu zerbait nire jaunaz?
Santxo: Zerbait badakit, andrea, baina...
Iloba: Tira, hitz egizu argi eta ez izan beldurrik.
Santxo: Dakidan bakarra da dakarzkidan berriak oso txarrak direla.
Etxanderea: Txarrak, zer gertatu da ba?
Santxo: Berari erraldoiak ikustea iruditu zitzaion egiaz haize-errotak besterik ez zeuden lekuan eta...
Iloba: Hil egin al da, esan, hil egin al da? (negar-zotinka.)
Santxo: Oraindik ez, andereño, baina uste dut larri dagoela eta ez lukeela bakarrik hil behar.
Etxanderea: Non dago?
Santxo: Hurbileko benta batean, sendatzeko atseden hartzen.
Iloba: Eraman gaitzazu hara!
(Hirurak bentara joango dira presaka, hilzorian dagoen gure zalduna ikusteko, gelan sartuko dira eta On Kixote iratzarri egingo da.)
Iloba: Zer moduz zaude, osaba maitea?
Kixote: Azkenetan nago, baina nire senera itzuli naiz eta orain argi ikusten dut.
Santxo: Zer ikusten duzu argi?
Kixote: Hona ekarri nauten zaldun-nobelak gorrotatzen ditut, damutzen naiz amets bat, fantasia bat jarraitzeko hainbeste tontakeria eta erokeria esan eta egin izanaz.
Etxanderea: Baretu zaitez, lasai!
Kixote: Eta nola lasaituko naiz bada? Erokeria batengatik hiltzera noa eta ez dut nahi nire izena egin eta egiten saiatu nintzen erokeriengatik gogoratua izatea.
Santxo: Ez zaitez horregatik kezkatu, izan zinen pertsona bezala gogoratuko zaituzte, Alonso Quijano «Zintzoa», ideia batengatik borrokatu eta hil zen gizona.
Kixote: Ai, Santxo! Zenbat sentitzen dudan zu honetan sartu izana, zenbat sentitzen dudan zuk zeure irla ez lortzea eta zuri nahigabeak eta atsekabeak soilik eman izana!
Santxo: Ohore bat izan da zurekin egotea eta ez zaitez ezer gehiagoz kezkatu.
Kixote: Erraldoiak, zaldunak, babesgabeak eta Dultzinea bera ere fantasia hutsa izan ziren hortaz.
Aldonza: Bai, egia da! Nire izena ez da hori, Aldonza baizik, eta ez naiz inondik ere bera bezain polita.
Kixote: Bost axola dio horrek, baina egiazkoa zara!
(Etxanderea eta iloba negarrez hasiko dira.)
Kixote: Ez negarrik egin, neronek landu dut eta nire zorigaitza! Daukadan gutxia utzi nahi diot erotasun eta eldarnio momentu hauetan nire ondoan egon den gizonari, bere ardurarengatik ordain gisa eta berak gobernatzea pentsatzen zuen irla horrengatik!
Santxo: Eskerrik asko, jauna!
Kixote: Eta barkamena eskatu nahi diot nire Rozinante gaixoari, haize-erroten aurkako nire erasoak jasan zituen eta soro hartan nire erotasunarengatik erori zen.
(Hitz egiten amaituko duenean burua makurtu eta hil egingo da. Hor daudenek isilean negar egingo dute.)
Santxo: Agur lagun, izan zinen gizona bezala gogoratu zaitugu, «gizon zintzoa»!
Amaiera
|
